Giữ gìn sức khỏe mùa mưa: Hướng dẫn chăm sóc và phòng bệnh

Giữ gìn sức khỏe mùa mưa có thể bắt đầu từ ba việc thiết thực: thay đồ, lau khô và làm ấm sớm khi người thân dính mưa; dành khoảng 10 phút mỗi tuần loại bỏ nước đọng quanh nhà để giảm nơi sinh sản của muỗi truyền sốt xuất huyết theo khuyến nghị của WHO; đồng thời duy trì bữa cơm đa dạng, đủ dưỡng chất. Theo CDC, rửa tay bằng xà phòng đúng cách có thể giúp phòng khoảng 20% bệnh hô hấp và khoảng 30% bệnh tiêu chảy.

Bài viết này tổng hợp những hướng dẫn thực tế thường được tư vấn, kết hợp thông tin từ WHO, CDC và Harvard T.H. Chan để bạn dễ áp dụng. Bạn không cần thực hiện mọi thứ cùng lúc — chỉ cần duy trì đều đặn các bước phù hợp dưới đây.

Mùa mưa khiến cả nhà dễ gặp vấn đề sức khỏe vì đâu?

Mùa mưa có thể làm tăng nguy cơ gặp một số vấn đề sức khỏe do nhiều yếu tố cùng xuất hiện: thời tiết thay đổi, mọi người dành nhiều thời gian trong không gian kín, nước đọng tạo điều kiện cho muỗi sinh sản, đường sá ngập nước và thực phẩm dễ bị nhiễm bẩn nếu bảo quản không đúng cách. Đây cũng là lý do nhiều gia đình tìm cách phòng bệnh mùa mưa chủ động hơn thay vì chỉ xử lý khi đã có người ốm.

Điểm cần hiểu đúng là nước mưa hoặc việc bị ướt không trực tiếp gây cảm cúm, sốt xuất huyết hay viêm phổi. Các bệnh truyền nhiễm vẫn phải do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc tác nhân gây bệnh cụ thể. Tuy nhiên, mặc quần áo ướt lâu có thể khiến cơ thể lạnh, khó chịu và làm gián đoạn sinh hoạt; còn việc tập trung trong không gian ít thông thoáng có thể làm tăng tiếp xúc với tác nhân hô hấp. Vì vậy, phòng bệnh mùa mưa nên tập trung vào giữ cơ thể khô ráo, vệ sinh tay, hạn chế muỗi đốt, bảo đảm an toàn thực phẩm và theo dõi sớm các dấu hiệu bất thường.

5 nhóm bệnh cần nhận diện sớm

Dưới đây là năm nhóm vấn đề sức khỏe thường được các gia đình quan tâm trong mùa mưa. Bảng giúp nhận diện dấu hiệu ban đầu và biện pháp phòng ngừa chính, nhưng không dùng để tự chẩn đoán hoặc thay thế việc thăm khám.

Cần đưa người bệnh đi khám sớm khi sốt cao kéo dài hoặc tình trạng ngày càng nặng. Đưa đến cơ sở y tế ngay nếu có khó thở, tím tái, li bì, co giật, mất nước rõ, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chảy máu mũi hoặc chân răng, nôn ra máu, đi ngoài ra máu hay mệt lả bất thường. Với sốt xuất huyết, các dấu hiệu nặng có thể xuất hiện khi sốt bắt đầu giảm, vì vậy không nên chủ quan chỉ vì người bệnh đã hạ sốt.

Quy trình 4 bước nên làm khi người thân dính mưa

Không có bằng chứng cho thấy một mốc cố định như 30 phút đầu sẽ quyết định người bị ướt có mắc bệnh hay không. Tuy nhiên, thay quần áo ướt và chăm sóc sớm giúp cơ thể dễ chịu hơn, tránh lạnh kéo dài và tạo điều kiện để theo dõi sức khỏe. Có thể áp dụng quy trình sau cho cả trẻ em và người lớn:

• Bước 1 - Thay đồ và lau khô: cởi quần áo, tất và giày dép bị ướt; dùng khăn sạch lau khô người và tóc. Quần áo ướt nên để riêng để giặt, tránh đặt lên giường, ghế hoặc vật dụng sinh hoạt chung.
• Bước 2 - Giúp cơ thể ấm và thoải mái: mặc quần áo khô, nghỉ ở nơi kín gió và có thể uống nước ấm nếu thấy dễ chịu. Trà gừng hoặc món nóng không phải biện pháp phòng bệnh bắt buộc. Nếu người bị ướt đang run lạnh hoặc mệt, nên lau khô và ổn định cơ thể trước; khi đã cảm thấy bình thường, có thể tắm nhanh bằng nước ấm, tránh nước quá nóng hoặc quá lạnh.
• Bước 3 - Vệ sinh để hạn chế lây nhiễm: rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt trước khi ăn và sau khi ho, hắt hơi hoặc đi vệ sinh. Thay khẩu trang nếu bị ướt. Nước muối sinh lý chỉ nên dùng khi cần làm sạch mũi hoặc theo hướng dẫn phù hợp, không cần nhỏ mũi hay súc miệng bắt buộc chỉ vì vừa đi mưa.
• Bước 4 - Theo dõi sức khỏe trong những ngày tiếp theo: chú ý thân nhiệt, nhịp thở, mức ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt. Nếu xuất hiện sốt cao, ho tăng, khó thở, nôn nhiều, phát ban, đau bụng, mệt bất thường hoặc các dấu hiệu nặng khác, nên liên hệ cơ sở y tế. Không tự mua kháng sinh vì kháng sinh không điều trị các bệnh do virus và việc sử dụng không phù hợp có thể gây tác dụng phụ.

Một sai sót thường gặp là chỉ thay quần áo mà bỏ qua việc lau khô tóc và da đầu, khiến cơ thể tiếp tục mất nhiệt dù đã mặc đồ khô. Với trẻ nhỏ, phần gáy và sau tai cũng dễ bị bỏ sót khi lau khô vội — đây là những vị trí nên kiểm tra kỹ trước khi cho trẻ mặc đồ ấm và nghỉ ngơi.

Bạn có thể in quy trình này và đặt gần cửa ra vào để các thành viên trong nhà dễ nhớ. Đây là danh sách chăm sóc ban đầu, không phải phương pháp bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn cảm cúm hoặc các bệnh truyền nhiễm.

Đọc thêm: Hệ miễn dịch kém: biểu hiện, nguyên nhân và cách cải thiện

Vòng kiểm tra 10 phút mỗi tuần phòng sốt xuất huyết

Phòng sốt xuất huyết cần kết hợp hai việc: loại bỏ nơi muỗi sinh sản và hạn chế muỗi đốt. Thuốc xịt hoặc thiết bị đuổi muỗi không thể thay thế việc kiểm tra các dụng cụ chứa nước quanh nhà. WHO khuyến nghị đậy kín, đổ bỏ và vệ sinh các vật chứa nước định kỳ, bởi muỗi truyền bệnh có thể sinh sản trong nhiều dụng cụ nhỏ chứa nước sạch.

Khoảng thời gian 10 phút là một gợi ý thực hành để gia đình dễ hình thành thói quen, không phải mốc bắt buộc. Hãy chọn một thời điểm cố định mỗi tuần, chẳng hạn sáng Chủ nhật, và kiểm tra lần lượt các khu vực sau:

Ở khu vực có mật độ nhà sát nhau, máng xối và khe thoát nước trên mái tôn có thể đọng nước lâu ngày nếu không được kiểm tra và vệ sinh định kỳ.

Song song với việc loại bỏ nước đọng, nên mặc quần áo che phủ da khi phù hợp, sử dụng màn nếu ngủ ban ngày, lắp lưới chống muỗi và dùng sản phẩm chống muỗi đúng hướng dẫn trên nhãn. Muỗi truyền sốt xuất huyết hoạt động chủ yếu vào ban ngày, vì vậy không nên chỉ phòng muỗi vào ban đêm hoặc trong hai khung giờ cố định.

Ăn gì để giữ gìn sức khỏe mùa mưa?

Mỗi bữa cơm mùa mưa có thể được chuẩn bị theo hướng đa dạng, gồm nguồn chất đạm, rau củ, trái cây và món có nước để dễ ăn. Đây là gợi ý cân đối bữa ăn, không phải công thức bắt buộc hay phương pháp điều trị bệnh. Theo The Nutrition Source của Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, vitamin C, vitamin D, kẽm, selen, sắt và chất đạm đều tham gia vào hoạt động bình thường của tế bào miễn dịch. Tuy nhiên, không một thực phẩm riêng lẻ nào có thể tạo ra sự bảo vệ đặc biệt hoặc thay thế chế độ ăn đa dạng.

Có thể áp dụng vào mâm cơm Việt theo những nhóm đơn giản sau:

• Chất đạm và nguồn vitamin D: cá, trứng, thịt gia cầm, đậu và các chế phẩm phù hợp giúp bổ sung chất đạm. Cá béo là một trong những nguồn vitamin D tự nhiên đáng chú ý, trong khi trứng cung cấp lượng nhỏ hơn. Không nên xem một món ăn là giải pháp duy nhất để phòng bệnh.
• Kẽm và sắt: thịt, hải sản, trứng, đậu hũ và các loại đậu có thể đóng góp kẽm, sắt hoặc chất đạm cho khẩu phần. Nhu cầu cụ thể thay đổi theo tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe và chế độ ăn của từng người.
• Vitamin C và chất xơ: ổi, cam, quýt, bưởi, rau xanh và nhiều loại rau quả khác giúp khẩu phần đa dạng hơn. Ăn trái cây nguyên miếng thường cung cấp thêm chất xơ so với đồ uống nhiều đường, nhưng không có tác dụng điều trị cảm cúm hoặc sốt xuất huyết.
• Món dễ ăn và thực phẩm lên men: canh, cháo hoặc súp có thể giúp bổ sung nước và năng lượng khi người ăn cảm thấy mệt. Sữa chua có men sống là một thực phẩm lên men có thể đưa vào chế độ ăn nếu người dùng dung nạp tốt, nhưng không phải thuốc và không bảo đảm ngăn ngừa nhiễm bệnh.

Hai yếu tố không nằm trực tiếp trên mâm cơm nhưng cũng quan trọng là giấc ngủ và việc cung cấp đủ nước. Ngủ không đủ có thể ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của hệ miễn dịch và khả năng phục hồi của cơ thể. Trẻ em nên ngủ đủ theo độ tuổi; người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền cần duy trì lịch nghỉ ngơi phù hợp. Việc uống nước nên dựa trên nhu cầu, mức vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe; người mắc bệnh tim, thận hoặc đang được hạn chế dịch cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Còn thực phẩm bổ sung thì sao? Nguyên tắc phù hợp là ưu tiên chế độ ăn trước và chỉ bổ sung khi có nhu cầu rõ ràng. Vitamin và khoáng chất có thể hữu ích với người có nguy cơ thiếu hụt, chế độ ăn bị hạn chế, khả năng hấp thu kém hoặc nhu cầu dinh dưỡng tăng. Tuy nhiên, uống liều cao không đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn và một số vi chất có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc. Khi chọn sản phẩm, nên kiểm tra nguồn gốc, thành phần, hàm lượng và trao đổi với bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt khi dùng cho trẻ em, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi hoặc người đang điều trị bệnh.

Đọc thêm: Những tác dụng không ngờ của Vitamin C với sức khỏe

Câu hỏi thường gặp

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo và không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ và nhân viên y tế.