Các tình trạng suy giảm thị lực thường gặp

Khi mắt bắt đầu nhìn mờ, phản xạ đầu tiên của nhiều người là đi đo lại kính. Nhưng không phải tình trạng suy giảm thị lực nào cũng chỉnh được bằng kính, và có những nguyên nhân âm thầm lấy đi thị lực trước khi người bệnh kịp nhận ra.

Bài viết phân nhóm các tình trạng suy giảm thị lực thường gặp theo hướng thực tế: nhóm nào kính chỉnh được, nhóm nào đe dọa thị lực lâu dài, nhóm nào xuất hiện từ nhỏ, và những dấu hiệu nào cần đi khám ngay.

Dấu hiệu cần đi khám mắt ngay, không chờ đợi

Trước khi đi vào từng tình trạng, đây là những dấu hiệu không nên trì hoãn:

• Thị lực giảm nhanh trong vài giờ hoặc vài ngày.
• Xuất hiện chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, hoặc có bóng đen che một phần tầm nhìn. Đây có thể là dấu hiệu bong võng mạc.
• Đau nhức mắt dữ dội kèm đỏ mắt, nhìn mờ, buồn nôn. Glôcôm góc đóng có thể khởi phát đột ngột và gây đau, thị lực mất nhanh¹.
• Nhìn đường thẳng thành đường lượn sóng. Đây là một dấu hiệu sớm của thoái hóa điểm vàng thể ướt¹.
• Mất một phần thị trường, nhìn đôi, hoặc giảm thị lực sau chấn thương mắt.

Nhóm 1: Tật khúc xạ - phần lớn chỉnh được bằng kính

Đây là nhóm vấn đề về mắt phổ biến nhất¹, và cũng là nhóm ít đáng lo nhất nếu được chỉnh đúng.

• Cận thị: nhìn gần rõ, nhìn xa mờ do ánh sáng hội tụ trước võng mạc.
• Viễn thị: ánh sáng hội tụ phía sau võng mạc, thường gây mỏi mắt và nhìn gần khó khăn hơn.
• Loạn thị: giác mạc hoặc thủy tinh thể có độ cong không đều, khiến hình ảnh mờ và méo ở mọi khoảng cách.
• Lão thị: mất dần khả năng nhìn gần, thường xuất hiện trong khoảng 40 đến 50 tuổi, biểu hiện điển hình là phải đưa tờ báo ra xa mới đọc được¹.

Tật khúc xạ có thể được điều chỉnh bằng kính gọng, kính áp tròng, và trong một số trường hợp là phẫu thuật¹.

Một lưu ý cho người cận thị nặng: nguy cơ gặp vấn đề ở võng mạc cao hơn, nên khám mắt định kỳ quan trọng hơn so với người cận nhẹ.

Xem thêm: 8 thực phẩm giúp cải thiện mắt cận thị tự nhiên

Nhóm 2: Bệnh lý đe dọa thị lực lâu dài

Đây là nhóm cần được quan tâm nhất, vì nhiều bệnh trong nhóm này tiến triển âm thầm.

Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể của mắt bị mờ đục. Đây là nguyên nhân gây mù hàng đầu trên thế giới¹. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và thậm chí có từ lúc sinh, nhưng thường gặp nhất là do tuổi tác. Phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục là phương pháp điều trị phổ biến và sẵn có¹.

Glôcôm (cườm nước)

Glôcôm là nhóm bệnh gây tổn thương dây thần kinh thị giác, dẫn tới mất thị lực và mù. Bệnh thường liên quan đến tăng áp lực trong mắt, nhưng các phát hiện gần đây cho thấy glôcôm vẫn có thể xảy ra khi nhãn áp bình thường¹.

Điểm nguy hiểm nằm ở thể góc mở: bệnh tiến triển chậm trong thời gian dài và người bệnh thường không nhận ra mình mất thị lực cho tới khi bệnh đã rất nặng. Vì vậy glôcôm được gọi là "kẻ cắp thị lực thầm lặng"¹. Ngược lại, thể góc đóng có thể khởi phát đột ngột, gây đau và mất thị lực nhanh¹.

Nếu được điều trị sớm, thường có thể bảo vệ mắt khỏi mất thị lực nghiêm trọng¹. Đây chính là lý do khám mắt định kỳ có giá trị, kể cả khi bạn chưa thấy triệu chứng gì.

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác

Thoái hóa điểm vàng gây tổn thương thị lực trung tâm, phần thị lực cần cho việc nhìn rõ chi tiết, đọc và lái xe¹. Bệnh có hai thể:

• Thể khô: phổ biến hơn, chiếm khoảng 70 đến 90% các trường hợp, tiến triển chậm hơn và thường ảnh hưởng cả hai mắt¹.
• Thể ướt: mạch máu bất thường phát triển dưới hoàng điểm gây rò rỉ máu và dịch, dẫn đến mất thị lực trung tâm nhanh. Dấu hiệu sớm đặc trưng là nhìn đường thẳng thành đường lượn sóng¹.

Bệnh võng mạc do đái tháo đường

Đây là nguyên nhân gây mù hàng đầu ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động tại Hoa Kỳ¹. Bệnh gây tổn thương tiến triển cho mạch máu võng mạc và thường ảnh hưởng cả hai mắt.

Điểm quan trọng với người bệnh đái tháo đường: nguy cơ có thể giảm được thông qua kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu; chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời làm giảm nguy cơ mất thị lực¹. Tuy nhiên CDC ghi nhận có tới khoảng 50% bệnh nhân không đi khám mắt hoặc được chẩn đoán quá muộn để điều trị còn hiệu quả¹. Nếu bạn hoặc người thân mắc đái tháo đường, khám mắt định kỳ không phải việc có cũng được.

Bong võng mạc

Bong võng mạc xảy ra khi võng mạc tách khỏi lớp nâng đỡ bên dưới. Thị lực có thể giảm rất nhanh và đây là tình huống cần xử trí khẩn cấp. Người cận thị nặng hoặc từng chấn thương mắt có nguy cơ cao hơn.

Nhóm 3: Các tình trạng xuất hiện từ nhỏ

Nhóm này quan trọng với phụ huynh, vì phát hiện sớm quyết định kết quả lâu dài.

• Nhược thị (mắt lười): nguyên nhân gây suy giảm thị lực phổ biến nhất ở trẻ em¹. Thị lực một mắt giảm do mắt và não không phối hợp đúng cách; bản thân mắt nhìn vẫn bình thường nhưng não ưu tiên mắt còn lại. Nếu không được điều trị thành công từ thời thơ ấu, nhược thị thường kéo dài đến tuổi trưởng thành¹.
• Lác mắt: hai mắt lệch trục, có thể lác trong hoặc lác ngoài. Khi hai mắt không cùng nhìn vào một hình ảnh, khả năng cảm nhận chiều sâu giảm hoặc mất, và não có thể học cách bỏ qua tín hiệu từ một mắt, gây mất thị lực vĩnh viễn ở mắt đó¹.
• Rung giật nhãn cầu: mắt chuyển động không tự chủ, lặp đi lặp lại, khiến mắt khó giữ cố định vào một điểm nên thị lực có thể giảm đáng kể.
• Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non: mạch máu võng mạc phát triển bất thường, mức độ từ nhẹ đến nặng, trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn tới bong võng mạc.
• Viêm võng mạc sắc tố: bệnh di truyền gây thoái hóa võng mạc tiến triển, thường khởi đầu bằng quáng gà rồi thu hẹp dần thị trường ngoại vi.
• Mù màu: khó phân biệt một số màu, hay gặp nhất là đỏ và xanh lá. Phần lớn sinh hoạt bình thường nhưng có thể gặp khó khăn trong học tập, lái xe hoặc công việc cần nhận diện màu chính xác.

Nhóm 4: Tổn thương dây thần kinh thị giác

Teo dây thần kinh thị giác là tổn thương làm giảm khả năng truyền tín hiệu từ mắt lên não, gây giảm thị lực và thay đổi phản xạ đồng tử. Giảm sản dây thần kinh thị giác là bất thường bẩm sinh trong đó dây thần kinh phát triển không đầy đủ. Cả hai đều cần theo dõi chuyên khoa mắt.

Ai nên chủ động đi khám mắt định kỳ?

Vì glôcôm và bệnh võng mạc đái tháo đường đều có thể tiến triển mà không gây triệu chứng sớm, những nhóm sau nên khám mắt đều đặn thay vì chờ tới lúc nhìn mờ:

• Người mắc đái tháo đường, bất kể tuổi nào.
• Người trên 40 tuổi, đặc biệt khi bắt đầu khó nhìn gần.
• Người có tiền sử gia đình bị glôcôm hoặc thoái hóa điểm vàng.
• Người cận thị nặng.
• Trẻ nhỏ, để phát hiện sớm nhược thị và lác mắt trong giai đoạn còn điều trị hiệu quả.

Xem thêm: 10 thói quen giúp bạn bảo vệ đôi mắt

Dinh dưỡng có vai trò gì với mắt?

Chế độ ăn cân bằng, đủ rau xanh và các thực phẩm giàu vitamin A, lutein, zeaxanthin và omega-3 là một phần của việc chăm sóc sức khỏe mắt lâu dài. Tuy nhiên cần rõ ràng về giới hạn: dinh dưỡng hay thực phẩm bổ sung không điều chỉnh được tật khúc xạ, không thay thế phẫu thuật đục thủy tinh thể, và không thay thế điều trị glôcôm hay bệnh võng mạc.

Nói cách khác, ăn uống tốt giúp hỗ trợ sức khỏe mắt nói chung, nhưng khi thị lực đã giảm thì việc cần làm trước tiên là đi khám để biết nguyên nhân.

Tóm lại

Suy giảm thị lực đến từ nhiều nguyên nhân rất khác nhau về mức độ nghiêm trọng. Tật khúc xạ thường chỉnh được bằng kính. Nhưng glôcôm, bệnh võng mạc đái tháo đường và thoái hóa điểm vàng có thể lấy đi thị lực một cách âm thầm, còn bong võng mạc thì diễn tiến nhanh. Cách bảo vệ mắt hiệu quả nhất vẫn là khám mắt định kỳ và đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường, thay vì tự chẩn đoán hoặc chỉ đi thay kính.