Các triệu chứng rối loạn tuần hoàn não
Chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng hay tê bì tay chân thường được gọi chung là thiếu máu não. Nhưng cũng những triệu chứng đó, nếu xuất hiện đột ngột, lại có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, tình huống tính bằng phút.
Bài viết giúp bạn nhận biết triệu chứng rối loạn tuần hoàn não, phân biệt dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay bằng quy tắc B.E. F.A.S.T, và hiểu điều gì thực sự giúp giảm nguy cơ lâu dài.
Lưu lượng máu lên não bị hạn chế có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh và gây ra nhiều vấn đề cho cơ thể. Khi quá trình cung cấp máu và oxy đến não bị gián đoạn hoặc suy giảm, các tế bào não có thể hoạt động kém hiệu quả hơn. Trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu các triệu chứng rối loạn tuần hoàn não, những nguyên nhân thường gặp và khi nào người bệnh cần đi khám sớm.
Rối loạn tuần hoàn não
Hệ tuần hoàn máu của con người là một cơ chế phức tạp, có nhiệm vụ đưa máu, oxy và chất dinh dưỡng đến các cơ quan trong cơ thể. Não là cơ quan đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi lưu lượng máu. Nếu máu lên não không đầy đủ, chức năng thần kinh có thể bị ảnh hưởng chỉ trong thời gian ngắn.
Máu được đưa từ tim lên não thông qua các động mạch lớn ở vùng cổ, trong đó có hệ động mạch cảnh và hệ động mạch đốt sống. Hoạt động bình thường của não phụ thuộc vào việc duy trì lưu lượng máu ổn định và hiệu quả qua các hệ mạch này.
Khi việc cung cấp máu, oxy và glucose đến não bị gián đoạn, các tế bào não có thể bị tổn thương hoặc suy giảm chức năng. Tùy theo mức độ và thời gian kéo dài, tình trạng này có thể gây ra nhiều biểu hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng.
Nguyên nhân gây thiểu năng tuần hoàn não ở người trẻ
Có nhiều lý do khiến một người có thể không nhận đủ lưu lượng máu lên não. Một số cơ chế hoặc nguyên nhân thường gặp có thể bao gồm:
-
Thu hẹp mạch máu
-
Tắc nghẽn mạch máu
-
Cục máu đông làm cản trở dòng máu
-
Mạch máu bị tổn thương hoặc vỡ
Xơ vữa động mạch cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây hẹp hoặc tắc nghẽn mạch máu. Đây là tình trạng các mảng bám chứa chất béo, cholesterol và canxi tích tụ trong thành mạch, làm động mạch hẹp dần và cứng lại theo thời gian.
Khi mạch máu bị hẹp hoặc mảng bám bong ra tạo cục máu đông, lưu lượng máu có thể bị cản trở ở nhiều vị trí trong cơ thể, bao gồm cả não. Điều này làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng thiếu máu não thoáng qua hoặc các biến chứng mạch máu não nghiêm trọng hơn.
Các triệu chứng của lưu lượng máu kém đến não
Các triệu chứng rối loạn tuần hoàn não có thể khác nhau tùy theo mức độ giảm lưu lượng máu và vùng não bị ảnh hưởng. Một số biểu hiện có thể giống với cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ. Vì vậy, nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, người bệnh nên đi cấp cứu hoặc tìm trợ giúp y tế càng sớm càng tốt.
-
Yếu đột ngột ở tay hoặc chân, đặc biệt ở một bên cơ thể
-
Mất thăng bằng hoặc cảm giác đi đứng không vững
-
Mất thị lực một phần hoặc hoàn toàn, nhìn mờ hoặc nhìn đôi
-
Chóng mặt hoặc cảm giác quay vòng, choáng váng
-
Tê, ngứa ran hoặc giảm cảm giác ở một vùng cơ thể
-
Khó tập trung, lú lẫn hoặc giảm khả năng ghi nhớ trong một số trường hợp
-
Buồn nôn, đặc biệt khi kèm chóng mặt hoặc mất thăng bằng
Những triệu chứng này không phải lúc nào cũng do rối loạn tuần hoàn não gây ra, nhưng nếu chúng xuất hiện đột ngột, lặp lại hoặc đi kèm yếu liệt, nói khó, méo miệng, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm để loại trừ nguyên nhân nghiêm trọng.
Dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay: quy tắc B.E. F.A.S.T
Đây là phần quan trọng nhất của bài viết. Khi bị đột quỵ, từng phút đều có giá trị, và điều trị nhanh có thể giảm bớt tổn thương não mà đột quỵ gây ra1.
Lý do phải nhanh: các phương pháp điều trị đột quỵ hiệu quả nhất chỉ dùng được nếu đột quỵ được nhận biết và chẩn đoán trong vòng 3 giờ kể từ triệu chứng đầu tiên. Người bệnh có thể không còn đủ điều kiện dùng những phương pháp này nếu tới bệnh viện muộn1.
Nếu nghi ngờ ai đó đang bị đột quỵ, hãy làm bài kiểm tra B.E. F.A.S.T1:
- B - Balance (thăng bằng): hỏi xem người đó có thấy mất thăng bằng hoặc chóng mặt không.
- E - Eye (thị lực): hỏi xem họ có nhìn khó hơn bình thường không.
- F - Face (mặt): yêu cầu họ cười. Một bên mặt có bị xệ xuống không?
- A - Arms (tay): yêu cầu họ giơ cả hai tay lên. Một tay có bị rơi xuống không?
- S - Speech (lời nói): yêu cầu họ nhắc lại một câu đơn giản. Giọng có bị líu hoặc lạ đi không?
- T - Time (thời gian): nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào, gọi cấp cứu ngay lập tức. Ở Việt Nam là 115.
CDC cũng liệt kê các dấu hiệu đột quỵ cần gọi cấp cứu ngay1: đột ngột khó đi lại, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc mất phối hợp vận động; đột ngột nhìn khó; đột ngột tê hoặc yếu ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt ở một bên cơ thể; đột ngột lú lẫn, khó nói hoặc khó hiểu lời nói; đột ngột đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.
Điểm mấu chốt: đừng chờ xem triệu chứng có tự hết không. Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể tự hết trong vài phút nhưng chính là cảnh báo cho nguy cơ đột quỵ thực sự.
Các biến chứng của rối loạn tuần hoàn não là gì?
1. Đột quỵ
Nếu não không nhận đủ oxy và chất dinh dưỡng trong thời gian đủ lâu, các tế bào não có thể bị tổn thương hoặc chết đi. Điều này có thể gây đột quỵ, để lại di chứng lâu dài hoặc đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
2. Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua
Một cục máu đông nhỏ hoặc mảng bám có thể tạm thời làm tắc dòng máu đến não trong thời gian ngắn, gây ra cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA). Dù các triệu chứng có thể tự hết trong vài phút hoặc vài giờ, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo rất quan trọng cho nguy cơ đột quỵ thực sự.
Người bệnh có thể đột ngột lú lẫn, yếu, tê, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội. Khi xuất hiện các biểu hiện như vậy, không nên chờ tự hồi phục mà cần đi khám hoặc cấp cứu ngay.
3. Phình động mạch não
Trong một số trường hợp, mạch máu trong não có thể suy yếu và phình ra. Nếu đoạn mạch này vỡ, nó có thể gây chảy máu trong não, làm tổn thương mô não và dẫn đến biến chứng rất nghiêm trọng.
Xem thêm: Các triệu chứng đau đầu khác nhau mà bạn cần biết
Xem thêm: 7 bước sơ cứu đột quỵ trong trường hợp khẩn cấp
Có thể hồi phục khi tuần hoàn não bị rối loạn hay không?
Khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và việc người bệnh được xử trí sớm đến đâu. Trong một số trường hợp nhẹ hoặc thoáng qua, triệu chứng có thể cải thiện tốt nếu nguyên nhân được phát hiện và điều chỉnh kịp thời. Tuy nhiên, nếu có đột quỵ hoặc tổn thương mạch máu não thực sự, mức độ hồi phục sẽ khác nhau ở từng người.
Điều quan trọng đầu tiên là xây dựng lại một lối sống lành mạnh hơn. Bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, giảm cholesterol, duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên là những yếu tố có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển của bệnh mạch máu não.
Bên cạnh đó, một số người có thể thấy dễ chịu hơn khi kết hợp các biện pháp thư giãn nhẹ nhàng như vận động cổ vai gáy hợp lý, nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng. Tuy nhiên, nếu có triệu chứng thần kinh cấp tính, người bệnh không nên tự xử trí tại nhà mà cần được bác sĩ đánh giá.
Ngoài ra, bác sĩ có thể kê thuốc để kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, cholesterol cao hoặc nguy cơ huyết khối. Việc điều trị càng sớm và càng đúng nguyên nhân thì khả năng phục hồi càng tốt hơn.
Khi nào sản phẩm hỗ trợ tuần hoàn não là phù hợp?
Có một khoảng cách giữa hai tình huống rất khác nhau. Một bên là triệu chứng thần kinh cấp tính, và ở đó câu trả lời duy nhất là cấp cứu. Bên còn lại là người trưởng thành đã được bác sĩ đánh giá, không có dấu hiệu nguy hiểm, nhưng vẫn thường xuyên hoa mắt, chóng mặt và cảm thấy trí nhớ kém đi vì thiểu năng tuần hoàn não. Nhóm thứ hai mới là nhóm mà sản phẩm hỗ trợ có chỗ đứng.
MegaBrain là thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhập khẩu và phân phối chính hãng từ Hotchland Nutrition Mỹ, với ba thành phần thảo dược quen thuộc trong chăm sóc tuần hoàn não: cao bạch quả (lá) 120 mg, lá rau má 150 mg và rễ sâm tây bá lợi á 125 mg. Công thức không chứa đường, muối, tinh bột, men, lúa mì, gluten, bắp, đậu nành, sữa, trứng và chất bảo quản, phù hợp với người ăn chay.
Công dụng được công bố: hỗ trợ hoạt huyết dưỡng não; hỗ trợ giảm triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, suy giảm trí nhớ do thiểu năng tuần hoàn não.
Điều nên nói rõ: sản phẩm này đi cùng việc kiểm soát huyết áp, mỡ máu, bỏ thuốc lá và vận động đều đặn, chứ không thay thế những việc đó. Nếu bạn đang có yếu tố nguy cơ tim mạch, phần quan trọng nhất vẫn nằm ở khám và điều trị đúng nguyên nhân.
Đối tượng và lưu ý: dành cho người trưởng thành có thiểu năng tuần hoàn não. Không dùng cho người dưới 18 tuổi, không dùng cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Người đang dùng thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng. Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Tóm lại
Triệu chứng rối loạn tuần hoàn não rất dễ bị xem nhẹ vì chúng thường mơ hồ và hay tự hết. Nhưng khi chúng xuất hiện đột ngột, đó có thể là đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, và cửa sổ điều trị hiệu quả chỉ tính bằng giờ. Hãy nhớ B.E. F.A.S.T, gọi 115 khi có dấu hiệu, và về lâu dài thì kiểm soát huyết áp, mỡ máu, bỏ thuốc lá cùng vận động đều đặn mới là phần quyết định.
❓ Câu hỏi thường gặp
1. Triệu chứng tự hết sau vài phút thì có cần đi khám không?
Có, và cần đi ngay. Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể tự hết nhưng là cảnh báo quan trọng cho nguy cơ đột quỵ thực sự. Không nên chờ tự hồi phục.
2. B.E. F.A.S.T là gì?
Là bài kiểm tra nhanh để nhận biết đột quỵ: Balance (mất thăng bằng), Eye (nhìn khó), Face (méo một bên mặt khi cười), Arms (một tay rơi xuống khi giơ hai tay), Speech (nói líu hoặc lạ), Time (gọi cấp cứu ngay).
3. Vì sao phải đến bệnh viện trong 3 giờ đầu?
Vì các phương pháp điều trị đột quỵ hiệu quả nhất chỉ dùng được khi đột quỵ được nhận biết và chẩn đoán trong vòng 3 giờ kể từ triệu chứng đầu tiên.
4. Ù tai có phải lúc nào cũng do thiếu máu não không?
Không. Ù tai có nhiều nguyên nhân khác nhau, gồm vấn đề ở tai trong, thần kinh thính giác, căng thẳng hoặc tuần hoàn. Nếu kéo dài, nên đi khám để xác định nguyên nhân.
5. Đứng lên ngồi xuống hay bị tối sầm mặt là bệnh gì?
Tình trạng này có thể liên quan đến tụt huyết áp tư thế, mất nước, thiếu máu hoặc một số vấn đề tuần hoàn khác. Nếu xảy ra thường xuyên, nên đi khám để tìm nguyên nhân.
6. Làm gì để giảm nguy cơ lâu dài?
Bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, giảm cholesterol, duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên là những yếu tố giúp giảm nguy cơ tiến triển của bệnh mạch máu não.
📚 Nguồn tham khảo
- CDC - Signs and Symptoms of Stroke - https://www.cdc.gov/stroke/signs-symptoms/index.html
- Mayo Clinic - Transient ischemic attack (TIA) - https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/transient-ischemic-attack/symptoms-causes/syc-20355679
- MedlinePlus - Stroke - https://medlineplus.gov/stroke.html
