Thiếu máu khi mang thai: Nguyên nhân & cách phòng tránh

Thiếu máu là một trong những tình trạng sức khỏe phổ biến nhất trong thai kỳ, ảnh hưởng đến khoảng 40% phụ nữ mang thai trên toàn cầu (theo WHO). Nguyên nhân chủ yếu là do cơ thể mẹ không được cung cấp đủ sắt, folate hoặc vitamin B12 để tạo hồng cầu.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, thiếu máu có thể làm mẹ bầu mệt mỏi, dễ gặp biến chứng sản khoa, và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi.

Nguyên nhân thiếu máu khi mang thai

1. Thiếu sắt

Sắt là nguyên liệu chính để cơ thể tạo hemoglobin – protein vận chuyển oxy trong máu.

Trong thai kỳ, nhu cầu sắt tăng gấp đôi (khoảng 27–30 mg/ngày). Nếu chế độ ăn nghèo nàn hoặc hấp thu kém, mẹ bầu dễ bị thiếu máu thiếu sắt.

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của thiếu máu thai kỳ.

2. Thiếu axit folic (vitamin B9)

Folate tham gia trực tiếp vào quá trình tổng hợp DNA và sự trưởng thành của hồng cầu.

Khi thiếu folate, cơ thể tạo ra hồng cầu khổng lồ nhưng không trưởng thành → gây thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ.

Nguy hiểm hơn, thiếu folate ở mẹ còn làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi.

👉 Đây là lý do tại sao khuyến cáo mẹ bầu cần bổ sung 400–600 mcg axit folic/ngày ngay từ khi chuẩn bị mang thai.

👉 Xem thêm: Phòng tránh thiếu máu do thiếu folate ở mẹ bầu.

3. Thiếu vitamin B12

• B12 cần thiết cho quá trình phân chia tế bào và sản xuất hồng cầu.
• Mẹ bầu ăn chay trường hoặc có rối loạn hấp thu (viêm dạ dày, bệnh lý ruột) dễ bị thiếu B12, gây thiếu máu hồng cầu to.

4. Nguyên nhân khác

• Nhiễm ký sinh trùng đường ruột (giun móc, sán).

• Mất máu do trĩ, rong huyết hoặc chảy máu cam kéo dài.

• Một số bệnh lý di truyền về máu (thalassemia, hồng cầu hình liềm).

Cách phòng tránh thiếu máu khi mang thai

1. Xây dựng chế độ ăn giàu vi chất

• Nguồn sắt: thịt đỏ, gan, cá, hải sản nấu chín kỹ, rau bina, đậu lăng.

• Nguồn folate: rau lá xanh đậm, bông cải xanh, cam, ngũ cốc tăng cường.

• Nguồn vitamin B12: trứng, sữa, thịt gia cầm, cá hồi.

Kết hợp thực phẩm giàu vitamin C để tăng hấp thu sắt. Tránh uống sữa, trà, cà phê ngay sau bữa giàu sắt vì sẽ làm giảm hấp thu.

2. Bổ sung viên uống theo hướng dẫn bác sĩ

• Sắt: 27–30 mg/ngày.

• Axit folic: 400–600 mcg/ngày (trước và trong thai kỳ).

• Vitamin B12: đặc biệt quan trọng với mẹ ăn chay.

⚠️ Lưu ý: Không tự ý tăng liều để tránh táo bón, buồn nôn, hoặc dư thừa. Luôn tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Khám thai và xét nghiệm định kỳ

• Xét nghiệm máu trong các lần khám thai giúp phát hiện thiếu máu sớm.
• Bác sĩ có thể điều chỉnh chế độ bổ sung vi chất tùy theo kết quả xét nghiệm.

4. Giữ vệ sinh & phòng ngừa ký sinh trùng

• Ăn chín, uống sôi, rửa tay trước khi ăn.

• Tẩy giun theo chỉ định nếu cần.

Kết luận

Thiếu máu khi mang thai là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thiếu sắt và folate, do đó mẹ bầu cần bổ sung đầy đủ qua chế độ ăn và viên uống theo hướng dẫn bác sĩ.